24 Temmuz 1963 günü Resmi Gazete'de yayınlanan 278 sayılı özel kanun ile Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu'nun kurulması, ülkemizdeki bilimsel araştırma ve geliştirme yapılanma çabalarının en önemli örneğiydi. İlgili kanunun 2. maddesinin ilk paragrafında "Müspet bilimlerde temel ve uygulamalı araştırmalar yapmak, yaptırmak, teşvik etmek ve bu alanda çalışmak maksadıyla enstitüler kurmak" yazılmıştı ve bu ifade ise Marmara Araştırma Merkezi'nin kurulmasının ilk ciddi adımıydı. O gün için eldeki bilgi, deneyim ve olanaklar bir endüstriyel araştırma enstitüsünün hemen kurulmasına izin vermese de TÜBİTAK Bilim Kurulu ve Genel Sekreterliği kuruluş çalışmalarının tüm ayrıntıları ile etüt edilerek başlatılmasına karar verdi.

1966-1971

Hazırlıkların başlamasını takip eden iki yıl içinde kurulacak olan enstitüyü amaç, hedef, organizasyon ve gelişmesi yönünden bir bütün olarak ele alan "Araştırma Enstitüsü Raporu " tamamlandı ve endüstrinin ihtiyacı yönünde ayrı ayrı saptanmış; gerek temel gerekse uygulamalı bilim alanlarında aşağıda verilen bölümlerden oluşan bir "Merkezi Araştırma Enstitüsü"nün kurulması önerisi TÜBİTAK Bilim Kurulu'nun incelemesine sunuldu.

Endüstriyel Araştırma Alanları

Temel Bilimler

Temel amaç Türk Sanayii'ni en kısa zamanda dış ülkelerden bağımsız ve kendi kendine yeterli bir düzeye eriştirmekti. Uzun araştırmalar sonucunda enstitüden beklenecek hizmetler ve faaliyet alanları, yaygınlık ve öncelik derecelerine göre şöyle sıralandı:

Bu süreçte, araştırma enstitüsünün yapısında uygulamalı bilimler alanında disiplinlere daha fazla ağırlık verilmesine dair olan fikirler daha kristalleşmiş ve benimsenmişti. Bu çerçevede, "Araştırma Enstitüsü Yatırım Projesi" Genel Sekreterlikçe hazırlanarak Bilim Kurulu'nun onayından sonra Devlet Planlama Teşkilatı'na sunuldu ve kabul edildi.

Bu süreçte, araştırma enstitüsünün yapısında uygulamalı bilimler alanında disiplinlere daha fazla ağırlık verilmesine dair olan fikirler daha kristalleşmiş ve benimsenmişti. Bu çerçevede, "Araştırma Enstitüsü Yatırım Projesi" Genel Sekreterlikçe hazırlanarak Bilim Kurulu'nun onayından sonra Devlet Planlama Teşkilatı'na sunuldu ve kabul edildi. İlk olarak Yöneylem Araştırma Ünitesi'nin 1965'de ODTÜ'de çalışmaya başlamasından sonra, çeşitli enstitü araştırma ünitelerinin tesis yapımını beklemeden kurulmaları; dış kuruluşlar ve üniversitelerde misafir olarak ilk hazırlık dönemi faaliyetlerini yürütmeleri bir prensip olarak kabul edildi ve bu dönem içinde sırasıyla;

kuruldu.

1972-...

Marmara Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Enstitüsü'nün Gebze'de kurulması kararı 1972 yılında hayata geçti ve enstitü kendi çalışma mekanına kavuştu.

1973 yılından itibaren, kamu ve özel sektör kuruluşlarıyla yapılan görüşmeler; özellikle kamu kuruluşlarından alınan yeni araştırma projelerinin protokolleri ile sonuçlandı. 1975 yılı sonundan itibaren kuruluşun "Yerleşme Fazı" tamamlandı ve 1976 itibariyle "Gelişme Fazı"na girildi. İzleyen yıllarda uluslararası ilişkilerde UNIDO destek projelerine ek olarak NATO-SfS (Science for Stability: Kararlılık için Bilim) projesi kapsamında desteklenen projeler canlılığı artırdı. 1982-1984 yılları arasında sözleşmeli projelerde ve söz konusu projelerin gelirlerinde önemli artışlar yaşandı.
1991 yılı sonundan itibaren,   TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nde (MAM) bir değişim süreci yaşanmaya başlandı.

Bu değişim sürecinde, TÜBİTAK MAM, endüstriyel araştırma ve geliştirmeyi stratejik hedeflerine esas aldı. Müşteri memnuniyeti, kalite ve verimlilik, çalışan memnuniyeti gibi Toplam Kalite Yönetimi kavramlarıyla ve anlayışıyla kurumun yönetilmesi yönünde çalışmalar başlatıldı.

Sürekli gelişim istemi ve mükemmeliyetçilik TÜBİTAK MAM'da değişimin motoru oldu. Devamlı olarak gözden geçirilen organizasyon şeması, genişleyen kadro ve araştırma birimlerinin ihtiyaçlar doğrultusunda, durmaksızın yolunu genişletecek şekilde yenilendi. Bu doğrultuda oluşturulan, katılan, ayrılan enstitüler sonuçta bugünkü yapılanma şemasında karar kıldı.

Gelişmelere paralel olarak, 1995 yılında Merkez Yönetim Kurulu'nun oluşturulmasıyla TÜBİTAK MAM daha dinamik ve yarı özerk bir kurum niteliğini kazanmış oldu.

2003 yılında "Kamuda Etkili İnsan Kaynakları Yönetimi" teması ile gerçekleştirilen Sempozyum'da TÜBİTAK MAM, KALDER Ödül Yürütme Kurulu tarafından, BAŞARI ÖDÜLÜ ile ödüllendirildi.

Yıllar içinde en çok değişen olgu organizasyon şeması oldu. Günün şartlarına ve gereksinimlerine göre organizasyon yapısı sürekli gözden geçirildi ve yenilendi. Zaman içinde gerek kadro gerekse iş hacmi olarak genişleyen araştırma birimleri ayrı birer enstitü olarak tanımlandılar ve bu enstitülerin bazıları MAM' dan ayrıldılar (Elektronik Araştırma Bölümü, Ulusal Metroloji Enstitüsü ve Gen Mühendisliği Araştırma Enstitüsü).

Daha sonra TÜBİTAK Bilim Kurulu'nun 01.07.2006 tarih ve 144 sayılı toplantısında alınan karar kapsamında; TÜBİTAK'a doğrudan bağlı olarak faaliyet gösteren GMBE'nin Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü adı ile Marmara Araştırma Merkezi'ne yeniden bağlanması kararı alındı.

TÜBİTAK Bilim Kurulu’nun 23.12.2008 tarihli toplantısında kabul edilen TÜBİTAK MAM Yeni Yapılanma Şemasına göre 01.01.2009 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere; Kimya ve Çevre Enstitüsü; Kimya Enstitüsü (KE) ve Çevre Enstitüsü (ÇE) adları ile iki ayrı enstitü olarak yapılandırıldı. Son olarak 1 Ocak 2010 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere MAM organizasyon şemasından Bilişim Teknolojileri Enstitüsü çıkarılması ve UEKAE organizasyon şemasına eklenmesine karar verildi.  

Böylece Marmara Araştırma Merkezi 7ayrı enstitünün faaliyet gösterdiği bir kurum haline geldi. TÜBİTAK MAM bünyesinde yer alan enstitüler şunlardır: