AR-GE DESTEKLERİ

TÜBİTAK

Teknoloji Ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı

TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB), ülkemiz sanayi kuruluşlarının araştırma-teknoloji geliştirme ve yenilik faaliyetlerini desteklemek amacıyla kurulmuştur. Ülkemizin ekonomik ve sosyal refahını artırmak için, özel sektör kuruluşlarının araştırma-teknoloji geliştirme ve yenilikçilik yeteneği ile rekabet gücünü yükseltmek, ülkemizde girişimcilik kültürünün oluşmasına katkıda bulunmak, sanayi kuruluşlarının kendi arasında ve üniversitelerle daha yakın işbirlikleri ve ortaklıklar sağlamasını teşvik etmek amacıyla proje esaslı araştırma-teknoloji geliştirmeye kaynak ayrılmasını özendirecek, risk paylaşımlı destek mekanizmaları TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) tarafından uygulanmaktadır.

TÜBİTAK-TEYDEB tarafından yürütülen destek programları aşağıda listelenmektedir:
1501-Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı,
1503-Proje Pazarları Destekleme Programı,
1507-KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı,
1508-Teknoloji ve Yenilik Odaklı Girişimleri Destekleme Programı (TEKNOGİRİŞİM),
1509-Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı.

Tablo 1’de Teknoloji ve Yenilik Destek Programları kapsamında 2003-2009 aralığında proje esaslı desteklere ilişkin bilgiler bulunmaktadır.

Tablo 1. TEYDEB Destek Programları Kapsamında Proje Başvuru Sayıları/Yürürlükte Olan Proje Sayıları/Hibe Destek Tutarları

1 2008 yılı sabit fiyatlarıdır.

TÜBİTAK, 1995 yılından bu yana TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı ile KOBİ ve büyük ölçekli firmalara hibe şeklinde Ar-Ge desteği vermektedir. Bu program aşağıda tanıtılmaktadır.

1501- TÜBİTAK SANAYİ AR-GE PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI (AR-GE YARDIMI):
Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı ile yeni bir ürün geliştirilmesi, ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi veya maliyet düşürücü nitelikte yeni tekniklerin, yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi konularında yürütülen Ar-Ge nitelikli projeler desteklenmektedir. 
Sektör ve büyüklüğüne bakılmaksızın firma düzeyinde katma değer yaratan, bir veya birden çok gerçek veya tüzel kişiye ait olan ülkemizde yerleşik tüm işletmeler proje başvurusunda bulunabilmektedir.
Ar-Ge nitelikli proje harcamaları için destek, %60’a varan oranlarda geri ödemesiz (hibe) şeklinde sağlanmaktadır. Destek oranı alt sınırı %50’dir. Destekleme süresi proje bazında en çok 3 yıldır. Programa başvuru zamanı için bir sınırlama yoktur.

1503- TÜBİTAK PROJE PAZARLARI DESTEKLEME PROGRAMI:
Proje Pazarları Destekleme Programı;  üniversitelerden, araştırma kurumlarından ve sanayi kuruluşlarından temsilcilerin bir araya gelmesi ve tarafların somut proje önerilerini paylaşarak muhtemel işbirlikleri olanaklarının aranması amacıyla düzenlenen etkinliklerin desteklenmesi için oluşturulmuştur. Programa en az bir üniversite ile, sanayi odası, ticaret odası, ticaret ve sanayi odası, ihracatçı birliğinden herhangi biri veya daha fazlasının katılımcı olması zorunlu olup, bu katılımcı kuruluşlardan (üniversite, sanayi odası, ticaret odası, ticaret ve sanayi odası, ihracatçı birliği)  herhangi biri TÜBİTAK’a etkinlik için destek başvurusunda bulunabilir.
Proje Pazarları Destekleme Programı ile Bilim Kurulu tarafından belirlenen üst sınırı geçmeyecek biçimde, etkinliği düzenleyen kuruluşun talebinin uygun görülen kısmı için hibe destek sağlanmaktadır. Destek ödemeleri etkinlik öncesi tek kalemde yapılmaktadır.

1507- TÜBİTAK KOBİ AR-GE BAŞLANGIÇ DESTEK PROGRAMI:
TÜBİTAK, Mart 2007 tarihinde KOBİ'lerin araştırma - teknoloji geliştirme ve yenilik projesi yapmalarını teşvik etmek amacıyla  “KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı”’nı yürürlüğe almıştır.  Bu program özellikle KOBİ’ler için tasarlanmıştır.
Bu program, KOBİ’leri Ar-Ge projesi yaptırmaya özendirmek için, bu firmalar tarafından sunulan ilk iki projenin avantajlı bir şekilde geri ödemesiz olarak desteklenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Program ile, KOBİ’lerin teknoloji ve yenilik kapasitelerinin geliştirilerek daha rekabetçi olmaları, sistematik proje yapabilmeleri, katma değeri yüksek ürün geliştirebilmeleri, kurumsal araştırma-teknoloji geliştirme kültürüne sahip olmaları, ulusal ve uluslararası destek programlarında daha etkin yer almaları hedeflenmektedir.
Programa başvuran firmaların, 18.11.2005 tarih ve 25997 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ”Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Tanımı, Nitelikleri ve Sınıflandırılması Hakkında Yönetmelik”teki KOBİ şartlarını taşıması gerekmektedir. Ayrıca firmanın daha önceden TÜBİTAK Sanayi Ar-Ge desteklerinden hiç faydalanmamış ya da en fazla bir projesinin destek almış olması gerekmektedir.
Ar-Ge nitelikli proje harcamaları için %75 oranında geri ödemesiz (hibe) şeklinde destek sağlanmaktadır. Destekleme süresi proje bazında en çok 18 aydır. Projelerin bütçesi 400.000 YTL ile sınırlandırılmıştır. Programa başvuru zamanı için bir sınırlama yoktur.

1508 - TEKNOLOJİ VE YENİLİK ODAKLI GİRİŞİMLERİ DESTEKLEME (TEKNOGİRİŞİM) PROGRAMI:
TÜBİTAK tarafından, genç girişimcilere yönelik olarak Mart 2007 tarihinde ‘Teknoloji ve Yenilik Odaklı Girişimleri Destekleme (Teknogirişim) Programı’ başlatılmıştır. Bu programla girişimcilere destek vermek amaçlanmaktadır.
Bu programla girişimcilerin, teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerini, katma değer ve nitelikli istihdam yaratma potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmeleri için projelerinin desteklenmesi amaçlanmaktadır.
Programa üniversitelerin örgün öğrenim veren, herhangi bir lisans programından bir yıl içinde mezun olabilecek durumdaki öğrenci, yüksek lisans veya doktora öğrencisi ya da lisans, yüksek lisans veya doktora derecelerinden birini ön başvuru tarihinden en çok 5 yıl önce almış gerçek kişiler başvurabilmektedir.
Desteklenmesine karar verilen projelerin giderlerine geri ödemesiz (hibe) destek sağlanmakta olup, destekleme oranı %75 ve bir proje için ödenebilecek destek üst limiti 100.000 YTL’dir. Destekleme süresi proje bazında en çok 12 aydır. Programa başvurular önceden duyurusu yapılan zaman aralıkları içinde yapılmaktadır. En son çağrı ile başvurular 15 Mayıs 2009-30 Haziran 2009 arasında kabul edilmiştir. Şu anda programa ilişkin açık bir çağrı ve çağrı duyurusu bulunmamaktadır. Programa başvuru yapabilmek için program ile ilgili çağrının açık olması gerekmektedir.

1509- ULUSLARARASI SANAYİ AR-GE PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI:
Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı, Türkiye’nin katıldığı EUREKA, EUROSTARS, Avrupa Birliği Çerçeve Programları altında ortak proje çağrılarına çıkan programlar ve benzeri uluslararası programlara sunulan uluslararası ortaklı araştırma geliştirme projelerinin desteklenmesi için oluşturulmuştur. Bu tür uluslararası programlara katılan, Türkiye’de yerleşik, firma düzeyinde katma değer yaratan tüm kuruluşlar bu programdan yararlanabilmektedir.
Programın amacı, uluslararası Ar-Ge ve yenilik projeleri yapan Türkiye’de yerleşik kuruluşlara sağlanacak destekle, ülkemizdeki teknik yeterliliğin ve bilgi birikiminin artırılması, kuruluşların uluslararası teknoloji birikimine erişiminin ve teknoloji transferinin sağlanması, edinilen teknolojik bilgi ve deneyimin kuruluş bünyesinde içselleştirilerek, özgün teknolojilerin geliştirilmesinde ivme kazandırıcı ve yönlendirici bir etken olması ve kuruluşların uluslararası pazarlarda yeralmasına katkı sağlamasıdır.
Bu program kapsamında destek almaya hak kazanan büyük ölçekli firmaların Ar-Ge projelerinin uygun bulunan proje harcamalarınına en fazla %60, KOBİ’lerin proje harcamalarına da %75 oranında hibe destek sağlanması öngörülmektedir. Programa başvuruda bulunacak projelerin destek süresinde ve proje bütçelerinde herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.

PROJE DEĞERLENDİRME VE SEÇİM SÜRECİ
10 Mart 2005 tarihli Bilim Teknoloji Yüksek Kurulunun 2005/7 sayılı Kararı ve 2005/9 sayılı Başbakanlık Genelgesi uyarınca projelerin değerlendirilmesinde OECD tarafından hazırlanmış olan Oslo ve Frascati kılavuzlarındaki Ar-Ge ve Yenilik kavram ve tanımları dikkate alınmaktadır. Ayrıca Dünya Ticaret Örgütü (WTO), AB’nin devlet yardımlarına ilişkin düzenlemeleri de söz konusu kılavuzlarda belirtilen kavramları esas almaktadır.
Özel sektöre yönelik yürütülen Ar-Ge destek programlarına teknoloji geliştirme ve yenilikçiliğe yönelik Ar-Ge faaliyetleri için yapılan proje başvurularında proje hedefleri olarak;

• Yeni ürün üretilmesi,
• Ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi,
• Maliyet düşürücü ve standart yükseltici yeni tekniklerin geliştirilmesi,
• Yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi

beklenmekte ve bu kapsamdaki Ar-Ge projeleri desteklenmektedir.
TÜBİTAK TEYDEB destek programları kapsamında desteklenen Ar-Ge aşamaları genel olarak:

• Kavram geliştirme,
• Teknolojik/teknik ve ekonomik yapılabilirlik etüdü,
• Geliştirilen kavramdan tasarıma geçiş sürecinde yer alan laboratuvar ve benzeri çalışmalar,
• Tasarım, tasarım geliştirme ve tasarım doğrulama çalışmaları,
• Prototip üretimi,
• Pilot tesisin kurulması,
• Deneme üretimi ve tip testlerinin yapılması

olarak belirtilebilir.

TÜBİTAK TEYDEB destek programları kapsamında desteklenen gider kalemleri ise genel olarak:

• Personel giderleri,
• Alet, teçhizat, yazılım ve yayın alımları,
• Yurtiçi ve yurtdışı danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alımları,
• Ülke içindeki üniversiteler, TÜBİTAK’a bağlı Ar-Ge birimleri, özel sektör Ar-Ge kuruluşları ve benzeri kurum ve kuruluşlara yaptırılan Ar-Ge hizmet giderleri,
• Malzeme ve sarf giderleri,
• Proje personeline ve varsa danışmanlara ait seyahat giderleri,
• Türk Patent Enstitüsü’nden alınacak ulusal patent tescili, faydalı model tescili ve endüstriyel tasarım tescili ile ilgili giderler

şeklinde belirtilebilir.
TÜBİTAK tarafından,

• Ar-Ge ve yenilikçi yönü güçlü, rutin mühendislik uygulamalarını değil, fonksiyonel değişiklikleri içeren,
• Üretim altyapısına yönelik yatırımlara, şekil ve estetiğe yönelik değişikliklere değil, gerçek anlamda araştırma geliştirme faaliyeti içeren,
• Firmanın kendi özgün katkısının olduğu araştırma, teknoloji geliştirme ve yenilik faaliyetlerini içeren,
• Kazanılmış Ar-Ge yeteneğinin tekrarını ve kullanımını değil, yeni Ar-Ge yeteneği kazandıracak,
• Güncel ve geleceğin teknolojilerini içeren çalışmaları kapsayan,
• Proje bilgilerinin, değerlendirmeyi sonuçlandırıcı yeterlilikte ve belirginlikte olduğu,
• Ar-Ge sistematiği yeterli,
• Proje ekibinin nitelik veya nicelik olarak projeyi gerçekleştirecek yeterlilikte olduğu,
• Firma Ar-Ge altyapısının, proje faaliyetlerini yürütmek için yeterli olduğu,
• Proje çıktılarının ekonomik yarara dönüşebilir nitelikte olduğu,

projelerin desteklenmesi uygun bulunmaktadır.

TÜBİTAK öncülüğünde geliştirilmiş olan formlarda ilan edildiği üzere, destek programlarına başvurusu yapılan projeler aşağıda belirtilen üç boyut altında yer alan kriterlere göre değerlendirilmekte olup,

• Projenin endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yönü
• Proje planı ve kuruluşun altyapısının uygunluğu      
• Proje çıktılarının ekonomik yarara ve ulusal kazanıma dönüşebilirliği

boyutlarında yer alan kriterlere göre değerlendirilerek süreç sonunda “çok iyi” ve “iyi” hükümlerini içeren kriterleri sağlayan projeler desteklenmekte ve “iyi değil/yetersiz” hükümlerini içeren kriterleri taşıyan projeler ise desteklenmemektedir.
TÜBİTAK – TEYDEB Proje Öneri Değerlendirme Formu ve Proje Öneri Değerlendirme Raporu Hazırlama Kılavuzu ve değerlendirmenin hangi kriterler altında yapıldığı, TÜBİTAK web sayfasında görülebilir.

PROJE BAŞVURUSU SIRASINDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR:

• Projenin endüstriyel Ar-Ge içeriği ve yenilikçi yönü iyi açıklanmalı ve öne çıkarılmalıdır.
• Projenin teknoloji düzeyi bilimsel/teknik literatür ve standartlar referans verilerek açıklanmalıdır. Gerekirse üniversitelerden, teknoloji merkezlerinden ve diğer Ar-Ge kuruluşlarından destek alınmalıdır.
• Disiplinler arası yaklaşım gerektiren projelerin bu özellikleri ayrıntılı açıklanmalıdır.
• Projenin hedef ve çıktıları, başarı ölçütleri net ve ölçülebilir biçimde tanımlanmalıdır.
• Projede kullanılacak yöntem ve teknikler açıklanmalıdır.
• Proje süresi ve bütçesi gerçekçi tahmin edilmelidir.
• Proje iş paketlerine bölünmeli, iş paketleri arasındaki ilişkileri iyi kurgulanmalıdır.
• Projeyi gerçekleştirmek için gerekli işbirlikleri ve hizmet alımları tanımlanmalıdır.
• Proje ekibi projeyi gerçekleştirebilir nitelikte oluşturulmalıdır.

DESTEK PROGRAMLARINA İLİŞKİN EK BİLGİ:
Şubat 2008 tarihinden itibaren 1501-Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı’na yapılan başvurular çevrimiçi (online) olarak alınmaya başlanmış, Temmuz 2008 tarihinden itibaren PRODİS (Proje İzleme ve Değerlendirme Sistemi) adı verilen uygulamaya 1507-KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı ve 1509-Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı da dahil olmuştur. Bu destek programlarına başvurular sadece online olarak yapılmakta olup; firmalar, daha önce desteklenen projeler de dahil olmak üzere projeleri hakkındaki bilgilere web üzerinden ulaşabilmektedirler.  Ayrıca bu projelerin ve önceki basılı başvuruların değerlendirme süreci ve karar aşaması da online olarak yürütülmektedir.
TÜBİTAK uzmanları, hakem/izleyiciler ve proje yürütücüleri tarafından kullanılan PRODİS'in 2010 yılında kayıtlı kullanıcı sayısının 10,000’in üzerine çıkartılması, tüm proje değerlendirme ve izleme süreçlerinin, izleyici hakem değerlendirmeleri de dahil olmak üzere, ilgili tüm kullanıcıların e-imza ile sisteme girerek online izlenebilirliğinin sağlanması ve basılı evrak gönderiminin en az seviyede tutulması hedeflenmektedir.

Daha fazla bilgi için:
www.teydeb.tubitak.gov.tr
https://eteydeb.tubitak.gov.tr/