MAM-

Amaç: Projenin amacı başta İstanbul olmak üzere Marmara Denizi çevresindeki metropolitan bölgelerin deprem risk analizleri için gerekli ve kritik öneme sahip sismolojik, jeodetik ve jeolojik unsurların saptanması ve buna bağlı olarak deprem riskini ortaya çıkarmaktır. 17 Ağustos 1999, Mw=7.4 büyüklüğündeki İzmit depremi, Marmara denizi içine uzanan Kuzey Anadolu Fayının (KAF) potansiyel olarak büyük bir deprem üretmesini ve bölge için deprem riski analizinin önemini önplana çıkarmıştır. Marmara Denizi içinde karmaşık bir fay geometrisi sergileyen KAF’ın, hangi parçalarının aktif ve olası hasar yaratabilecek bir depremin (M > 6) odağı olabileceği, güvenilir ve hassas verilere dayalı olarak belirlenmemiştir. Bu konuda en büyük engel deniz içi jeolojik ve jeofizik çalışmalarının kara çalışmalarına göre daha zor ve çok daha yüksek maliyetli olmasıdır. Marmara Denizi içinde bir çok kırık sisteminin varlığı tartışılmaz olsa da, bu kırık sistemlerinin hangisinin büyük deprem üretebilecek KAF-levha sınırı uzantısı olduğu bilinmemektedir. Deprem riski belirleme çalışmaları için gerekli en önemli parametreler büyük deprem üretebilecek aktif sismik zonların haritalanması ve bu zonların temsil ettiği aktif faylar üzerindeki yamulma enerjisi birikim oranlarının belirlenmesini gerektirir. Aktif sismik zonların haritalanması orta ve küçük büyüklüklü depremlerin yeterince uzun bir gözlem aralığında (en az 2-3 yıl) yüksek duyarlık ve doğruluk ile belirlenmesi ile mümkündür. Bu ise bölgede mevcut olan sismik ve jeodetik ağlardan çok daha yoğun ağlar ile gözlem yapmayı gerektirir. Marmara bölgesi için deprem riskinin, günümüz yerbilimlerinin sağlayabileceği modern ölçümlere dayalı veriler ile, belirlenmesi büyük yatırımların planlaması ve beklenen olası deprem öncesi ve sonrası yapılacak yapısal güçlendirme ve kurtarma çalışmaları açısından son derece önemlidir. Ülkemizin bu yöndeki ihtiyacı ve kurumumuzun bu alandaki deneyim ve altyapısı gözönüne alınarak, projenin amacı sismolojik, jeodetik ve jeolojik gözlemlere dayalı deprem riski çalışmaları olarak belirlenmiştir.

Beklenen Sonuç:Proje sonuçları genel anlamda deprem riski ile ilgili tüm kamu ve özel kuruluşlar tarafından kullanılacaktır. İzmit depremi sonrası yerel yönetimlerin, artan toplum duyarlığı karşısında, deprem tehlikesine karşı bilgi bankaları oluşturma girişimleri gözlenmiştir. Örneğin İstanbul Büyük Şehir Belediyesi bu yönde önemli girişimlerde bulunmuş ve sınırlı ölçüde veri toplama çalışmalarına başlamıştır. Avcılar Belediyesi’nin depremden sonra kurumumuza başvurusu sonucu İstanbul-Avcılar’da gözlenen hasarın olası nedenleri bir proje kapsamında araştırılmaktadır. Marmara Bölgesinde yürütülecek bu projenin üreteceği sonuçların bu tür yerel çalışmalara, diğer mühendislik ve deprem çekincesi çalışmalarına büyük katkı sağlayacağı açıktır. Nihayet, bölgede varolan veya planlanan büyük tesisler ve yerleşim alanları için deprem riskinin belirlenmesi yönünde büyük bir bilgi açığı vardır. Bu konuda, örnek olarak özellikle İstanbul sahil şeridindeki yerleşim alanlarının (örneğin Avcılar) yerleşim planlarının gerektiği şekilde yeniden düzenlenmesi, İzmit Körfezi Köprü Geçişi Projesi, Pendik-Kurtköy Havalanı Projesi, İzmit Bölgesi Sanayi Kuruluşları, Marmara Bölgesindeki bütün barajlar, Gölcük Deniz Üssünün stratejik olarak yeniden yapılanması, İstanbul Boğazı geçişini sağlayan mevcut köprüler ve planlanan diğer geçiş projeleri verilebilir. Bu anılan yapıların deprem riski ile ilgili bilgilere doğrudan ihtiyacı vardır.

Destekleyen Kuruluş: TÜBİTAK-MAM

Süre: 02.01.2001 – 31.12.2003

Şekil1. TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi tarafından Marmara Bölgesinde kurulmuş kısa ve uzun periyot Deprem kayıt istasyonları

Şekil2. 02.01.2001 tarihinden itibaren Marmara Bölgesi'nde büyüklüğü 1 ile 6 arasında değişen depremlerin lokasyonları

Şekil3. Depremin büyüklüğü ile oluş sayısı arasındaki ilişkiyi gösteren histogram

Şekil4.Marmara Denizi'nin Aktif Faylanma ve Bölgesel Depremselliğinin batimetri ile gösterimi

Şekil5. Marmara Denizi'nde izlenen fay düzlemi boyunca oluşan depremler ve derinlik kesiti

Şekil6. İzmit depremi artçı sarsıntılarının odak mekanizması çözümleri

SONUÇ OLARAK,

Marmara Denizi içindeki ana fay zonu, günümüzde aktivitesini sürdürmektedir.

Marmara Denizi'nin Merkez ve Çınarcık Basenleri arasında, 35 km uzunluğunda, suskun bir fay zonu saptanmıştır.

Marmara Fayı boyunca oluşan 4 ve üstü büyüklüğündeki (Mw=4) depremlerin Fay düzlemi çözümleri, sağ yönlü doğrultulu atımlı bir hareketin olduğunu açık ve net olarak kanıtlamıştır.